Muziek

Domein

Op de domeinpagina Muziek presenteren we cijfers over inkomsten, voorstellingen en bezoeken. Ook wordt ingegaan op onder meer de inkomenspositie van musici en de diversiteit van de muzieksector. Binnen het domein Muziek focust de Cultuurmonitor op overkoepelende ontwikkelingen in plaats van afzonderlijke muziekgenres. Samen met het domein Theater valt Muziek onder de bredere podiumkunstensector, zie ook de domeinpagina Podiumkunsten.

Samenvatting

Deze domeinpagina richt zich op het domein Muziek in zijn volle breedte en bevat kerncijfers over de muziekindustrie, voorstellingen en bezoeken. De muzieksector is – net als de andere podiumkunsten – zwaar getroffen door de coronapandemie omdat liveoptredens een belangrijke inkomstenbron voor artiesten en andere werkenden zijn. De digitalisering van optredens is dan ook een belangrijk antwoord vanuit de sector dat op deze domeinpagina besproken wordt. Verder omvat de analyse ook trends en ontwikkelingen omtrent diversiteit en inclusie in het domein Muziek.

Inleiding en kerncijfers

De muzieksector bestaat uit talrijke deelsectoren die alle bijdragen aan een veelzijdig muzikaal ecosysteem in Nederland. Tot dit systeem behoren de verschillende genres, van hiphop tot levenslied, van death metal tot symfonische en van klassieke muziek tot blues. Deze zijn gekoppeld aan mensen, organisaties, locaties en eigen circuits of scenes. Het is dan ook een uitdaging om in de Cultuurmonitor aan de gelaagdheid van het domein recht te doen. Gegevens over muziekbezoek, optredens en werkenden worden bovendien niet voor alle deelsectoren consequent verzameld en voor analyse beschikbaar gesteld. Een aantal opvallende ontwikkelingen is voor het hele domein van belang, zo blijkt uit recente gegevens, literatuur en gesprekken met mensen in het veld.

Inkomsten, voorstellingen en bezoek

Deze figuur toont de inkomsten voor de gehele muziekindustrie en daarnaast het aantal voorstellingen en het bezoek daaraan binnen de CBS afbakening van de professionele podiumkunsten als geheel en aan de muziekvoorstellingen daarbinnen.

bedragen in miljoenen Euro
n
n

Bron inkomsten: Omzet muziekindustrie NVPI; Inkomsten uit auteursrechten Buma/Stemra & Sena (bewerking Boekmanstichting)
Bron muziekvoorstellingen en bezoeken: CBS

Tussen 2017 en 2021 waren er gemiddeld negentienduizend professionele musici, zangers en componisten in Nederland werkzaam (CBS 2021a). In 2019 waren er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 707 professionele zalen, stadions en evenementenhallen in Nederland en werden die door 340 organisaties geëxploiteerd (CBS 2021b). Ook is te zien dat het aantal muziekvoorstellingen op professionele podia tussen 2005 en 2019 relatief stabiel was en schommelde tussen de 17.697 en 21.399 voorstellingen per jaar. Het aantal bezoeken aan muziekvoorstellingen steeg van 7,5 miljoen in 2005 tot 9,4 miljoen bezoeken in 2019 (CBS 2020). Tussen 2016 en 2018 is het merendeel van de voorstellingen en bezoeken in de subsector popmuziek te vinden (CBS 2021b).

Recente data laten zien dat het aantal muziekvoorstellingen in 2020 door de coronapandemie sterk daalde tot 8.104. Het aantal bezoeken daalde met 75 procent tot 2,3 miljoen (CBS 2021b). Wel heeft 35 procent van de Nederlanders in 2020 ten minste één keer een online voorstelling gezien (VTO 2020).

Bezoek in vrije tijd

Deze figuur toont het percentage van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder dat in 2020 ten minste één keer onderstaande vormen van podiumkunsten heeft bezocht.

% Nederlanders (12 jaar en ouder)

Bron: VTO 2020 (Boekmanstichting/OCW/CBS)

Wat willen we verder weten over het domein Muziek?

Gezien de versnipperde kwantitatieve gegevens die over het domein verzameld worden blijft er een grote behoefde aan sectoroverstijgende data. Zo blijft het bijvoorbeeld de vraag hoe de verschillende inkomstenbronnen van musici zich tot elkaar verhouden en hoe dit verschilt per genre-circuit.

In de gesprekken met de sector kwam het belang van kleine podia voor talentontwikkeling vaak ter sprake. Er heerst zorg over een afname van deze plekken. Het ontbreekt aan kwantitatieve informatie en de informatie die wel beschikbaar is, vertelt weinig over de ontwikkelingen die zich daar afspelen. Het in kaart brengen van kleine podia en plekken die incidenteel speelplek bieden – zoals cafés, feestlocaties kraakpanden, en buurthuizen – zou waardevolle kennis over het publiek en kleinere spelers in de muziekwereld leveren.

De vraag naar de langetermijngevolgen van de coronacrisis op de muzieksector staat nog open. Het blijft van belang om de gevolgen goed te monitoren zodat de sector en beleid strategieën kunnen ontwikkelen voor de toekomst.

Meer weten over het domein Muziek?

Meer literatuur over diversiteit en inclusie en muziek in de Kennisbank van de Boekmanstichting is hier te vinden. Voor meer literatuur over muziek en de economie en arbeidsmarkt, klik hier.

Bekijk meer data over het domein Muziek in het dashboard van de Cultuurmonitor.

Gesprekspartners

  • Joan Biekman (CultuurSchakel, per november 2021 Fonds Podiumkunsten)
  • Arne Dee (VNPF)
  • Iris Daalder (NAPK)
  • Chris Dingjan (VVNO)
  • Piet van Gennip (het Balletorkest, VVNO)
  • Will Maas (vakgroep muziek Kunstenbond, Fontys Rockacademie Tilburg, zelfstandig musici)
  • Julian Schaap (Erasmus Universiteit Rotterdam)
  • Berend Schans (VNPF)
  • Peter Smidt (oprichter ESNS, voormalig Buma Cultuur)
  • Mirjam Terpstra (NAPK)
  • Marianne van de Velde (Fonds Podiumkunsten)
  • Floris Vermeulen (Fonds Podiumkunsten)
  • Kees van Weijen  ( STOMP, IMPALA)

Literatuur

Berkers, P., E. Smeulders en M. Berghman (2019) ‘Music creators and gender inequality in the Dutch music sector’. In: Tijdschrift voor genderstudies, jrg. 22, nr. 1,  27 – 44.

Bisschop Boele, E. (2017) Op zoek naar de betekenis van cultuurparticipatie. Utrecht: Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst.

Blueyard (2021) Analyse corona steun VvNO leden. Amsterdam: Blueyard.

Brands, J. (2021) ‘De nachtcultuur wordt de nek omgedraaid’. Op: www.nrc.nl, 19 juli.

Broek, A. van den (2020) Corona en de betekenis van het culturele leven: wat als de pandemie voorbijgaat, en wat als ze blijft? Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

Christenhusz, J. (2021) ‘Een woud van ritselende zaaddozen’. Op: www.groene.nl, 25 augustus.

CBS (2020) Podiumkunstactiviteiten en -bezoek, 2016-2019. Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek.

CBS (2021a) ‘Kunstenaars en werkenden in overige creatieve beroepen, 2017/2019’. Op: opendata.cbs.nl.

CBS (2021b) ‘Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio’. Op: opendata.cbs.nl.

Cooke, C. (2021) ‘Dissecting the streaming inquiry #09: safe harbour’. Op: www.completemusicupdate.com, 4 februari.

Dee, A. en B. Schans (2020) Poppodia en -festivals in cijfers 2019. Amsterdam: Nederlandse Vereniging Poppodia en Festivals.

Dee, A. en B. Schans (2021) Poppodia en -festivals in cijfers 2020. Amsterdam: Nederlandse Vereniging Poppodia en Festivals.

Eerste Kamer der Staten-General (2021) ‘35.454 implementatiewet richtlijn auteursrecht in de digitale eengemaakte markt’. Op: www.eerstekamer.nl.

Eijck, K. van (2001) ‘Social differentiation in musical taste patterns’. In: Social Forces, jrg. 79, nr. 3, 1163–1185.

Engelshoven, I.K. van (2019) Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Ensie (2021) ‘Ecosysteem’. Op: www.ensie.nl.

Entertainment Business (2021) ‘Online editie Eurosonic Noorderslag trekt bezoekers uit 124 landen’. Op www.entertainmentbusiness.nl, 18 januari.

Fèbre, A. le (2021) ‘Investeren in muziekrechten lucratiever dan ooit’. Op: www.entertainmentbusiness.nl, 6 juli.

Fonds Podiumkunsten (2021) ‘Upstream: Music’. Op: www.fondspodiumkunsten.nl.

Fuhr, S. von der (2016) Pop, wat levert het op? Onderzoek naar de inkomsten van popmusici in Nederland. Tilburg: Cubiss.

Gemeente Eindhoven (2016) ‘Muziekvisie: veranderingen in de muziek’. Op: www.cultuureindhoven.nl, april.

Goudriaan, R. (et al.) (2021) Ongelijk getroffen, ongelijk gesteund: effecten van de coronacrisis in de culturele sector. Amsterdam (etc.): Boekmanstichting (etc.).

Hesmondhalgh, D. (2020) ‘Is music streaming bad for musicians? Problems of evidence and argument’. In: New media & society, jrg. 23, nr. 12, 3593-3615.

Hoetjes, E. (2021) ‘Meet The Urban Pro’s legt zelf de infrastructuur aan’. Op: 3voor12.vpro.nl, 11 maart.

IMPALA (2021a) ‘It’s time to challenge the flow: how to make the most of the real opportunities of streaming’. Op: www.impalamusic.org.

IMPALA (2021b) ‘IMPALA climate charter’. Op: www.impalamusic.org.

Ingham, T. (2021) ‘YouTube is poised to overtake spotify as music’s biggest bankroller’. Op: www.rollingstone.com, 9 juni.

Kastrenakes, J. (2020) ‘Lil Nas X’s Roblox concert was attended 33 million times: it’s up there with Fortnite’s Travis Scott performance’. Op: www.theverge.com, 16 november.

Kraak, H. (2021) ‘Artiesten gevraagd gratis op te treden tijdens Grand Prix van Zandvoort: “Au. What de fuck”’. Op: www.volkskrant.nl, 26 augustus.

Krismayer (et al.) (2019) ‘Predicting user demographics from music listening information’. In: Multimedia Tools and Applications, jrg. 78. 2897–2920.

Kunstenbond (2020) CAO Remplaçanten’. Op: www.kunstenbond.nl.

Kunstenbond (2021) ‘Kunstenbond wil in gesprek met omroepen over eerlijke betaling voor artiesten’. Op: www.kunstenbond.nl, 24 september.

Leden, J. van der (2021) ‘Toegang tot kunst en cultuur voor mensen met een beperking’. In: Boekman Extra, nr. 27, 1-12.

Ministerie van OCW (2017) Cultuur in beeld 2017. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Mulder, M. (2022) De Nederlandse Livemuziek Monitor 2008-2019: popconcerten en -festivals in het tijdperk tussen streaming en sluiting. Rotterdam: Kenniscentrum Creating 010, Hogeschool Rotterdam. ERMeCC – Erasmus Research Centre for Media, Communication and Culture.

Music Business Worldwide (2021) ‘Over 60,000 tracks are now uploaded to Spotify every day: that’s nearly one per second’. Op: www.musicbusinessworldwide.com, 24 februari.

NVPI (2021) ‘Omzet Nederlandse muziekindustrie ziet afnemende groei’. Op: www.nvpi.nl, 23 maart.

Raad voor Cultuur (2017) De balans, de behoefte: pleidooi voor een integraal, inclusief muziekbeleid. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Raad voor Cultuur (2021) Advies corona-addenda. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Rijsingen, H. van (2020) ‘Klimaatschaamte in de muziekindustrie: naar deze milieuvriendelijke artiesten luister je zonder schuldgevoel’. Op: eenvandaag.avrotros.nl, 5 februari.

Schaap, J. en P. Berkers (2020a) ‘“You’re not supposed to be into rock music”: authenticity maneuvering in a white configuration’. In: Sociology of Race and Ethnicity, jrg. 6, nr. 3,  416–430.

Schaap, J. en P. Berkers (2020b) ‘“Maybe it’s … skin colour?” How race-ethnicity and gender function in consumers’ formation of classification styles of cultural content.’ In: Consumption Markets & Culture, jrg. 23, nr. 6, 599-615.

Schans, B. (2020) ‘Brief van de dag: popmuziek komt er bekaaid vanaf’. Op: www.volkskrant.nl, 12 juni.

Schrijen, B. (2021) Impact van de coronacrisis op leden van de NAPK. Amsterdam: Boekmanstichting.

Sena (2020) ‘Muziekprofessionals lopen 80 procent inkomen mis’. Op: www.sena.nl, 7 mei.

SER en Raad voor Cultuur (2017)Passie gewaardeerd, versterking van de arbeidsmarkt in de culturele en creatieve sector. Den Haag: Sociaal-Economische Raad/Raad voor Cultuur.

Simons, D. en E. Brink (2020) ‘Kan een artiest leven van jouw Spotify-streams?’. Op: www.nos.nl, 23 december.

Smith, S. (et al.) (2021) Inclusion in the music business: gender & race/ethnicity across executives, artists & talent teams. Los Angeles: USC Annenberg School for Communication and Journalism.  

Sondermeijer, V. (2021) ‘Artiesten die optreden bij F1 in Zandvoort worden toch betaald’. Op: www.nrc.nl, 30 augustus.

Straver, F. (2021) ‘Groene stroom en geen plastic polsbandjes: muziekindustrie wil milieubewuster toeren’. Op: www.trouw.nl, 12 april.

Peddie, I. (red.) (2020) The Bloomsbury handbook of popular music and social class. New York: Bloomsburg Academic.

Valentine, R. (2020) ‘Travis Scott reportedly grossed roughly $20m for Fortnite concert appearance’. Op: www.gamesindustry.biz , 1 december.

Veldman, J. (et al.) (2020) Stand van zaken in de Nederlandse popsector. Utrecht: Dialogic.

Vermeij, L. en W. Hamelink (2021) Lang niet toegankelijk: ervaringen van Nederlanders met een lichamelijke beperking als spiegel van de samenleving. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

Vinken, H. (2020) Tariefafspraken voor freelance musici: resultaten van een onderzoekstraject. Tilburg: HTH Research.

Vrieze, A. de (2020) ‘Fonds Podiumkunsten: veel popfestivals gaan erop vooruit’. Op: 3voor12.vpro.nl, 3 augustus.

Waarlo, N. (2021) ’Concerten mogen straks weer, maar verwacht niet dat alles snel weer bij het oude is, zegt de sector’. Op: www.volkskrant.nl, 15 september.

Verantwoording beeld

Studio Paisley Kaas / Fotografie: Lisa Maatjens