Audiovisueel

Domein

De Cultuurmonitor besteedt binnen het domein Audiovisueel hoofdzakelijk aandacht aan de filmsector en gerelateerde ontwikkelingen op het gebied van audiovisuele media. In de toekomst wordt dit domein verder uitgebreid om ook andere trends op het gebied van audiovisuele media te incorporeren, bijvoorbeeld wat betreft de omroepen in Nederland.

Samenvatting

De coronapandemie zorgde voor verstoringen en verschuivingen in het domein Audiovisueel. De omzet van bioscopen daalde sterk door de verplichte sluitingen. Grote buitenlandse films werden uitgesteld, waardoor juist het marktaandeel van de Nederlandse film steeg. Dit uitstel kan ervoor zorgen dat het dringen wordt op het witte doek wanneer de uitgestelde films alsnog in een korte tijdsspanne worden uitgebracht. Iets soortgelijks geldt voor de productie: de inhaalslag die nu gemaakt wordt voor uitgestelde producties leidt tot tekorten op de arbeidsmarkt.

Streamingdiensten profiteerden juist van de lockdowns, en zagen een nog snellere omzetgroei dan in voorgaande jaren. Deze groei heeft verschillende gevolgen voor de sector, waaronder discussie over het opnieuw investeren van inkomsten in de sector en een grote vraag naar nieuwe verhalen en talentvolle scenaristen.

Kerncijfers

Onderstaande visualisaties bevatten data over de omzet van de audiovisuele sector in Nederland, de omzet van video-on-demand in Nederland, het aantal geproduceerde speelfilms, de productiewaarde van Nederlandse speelfilms, het bezoek aan bioscopen en filmtheaters, het aantal uitgebrachte bioscoopfilms en het aandeel van Nederlandse films in de bioscoop. Via de tabbladen boven elke figuur kan gewisseld worden tussen de verschillende grafieken.

Omzet

€ x 1.000.000
€ x 1.000.000

Bron: Nederlands Filmfonds

Productie

n
€ x 1.000.000

Bron: Nederlands Filmfonds

Bioscopen en filmtheaters

n x 1.000.000
n
%

Bron: Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters

Wat willen we verder weten over het domein Audiovisueel?

Naast de wens om meer cijfermatig inzicht te hebben in de diversiteit van het audiovisuele veld, is er op het gebied van data nog een tweede belangrijke lacune. Er zijn namelijk weinig tot geen cijfers beschikbaar omtrent de grootste spelers: de streamingdiensten. De omzet van video-on-demand in Nederland wordt jaarlijks geschat door het Nederlands Filmfonds omdat veruit de meeste streamingdiensten dergelijke cijfers niet openbaar maken. Ook is een concrete vergelijking tussen bijvoorbeeld het marktaandeel van Nederlandse titels in de bioscoop en Nederlandse titels op de grootste VOD-platforms niet mogelijk vanwege het ontbreken van data. Bovendien moeten de catalogi van streamingdiensten op grond van de Europese richtlijn audiovisuele mediadiensten tenminste 30 procent Europese titels bevatten, wat datatransparantie op dit gebied eveneens noodzakelijk maakt.

In aanvulling op de beschreven trends en ontwikkelingen is het van belang om de verschuiving van ‘het traditionele window’ in de gaten te houden, waarmee de tijd tussen de première in de bioscoop en de distributie via bijvoorbeeld streamingdiensten wordt bedoeld. In 2020 werden deze windows vanwege de pandemie drastisch ingekort of compleet opgegeven, waardoor sommige films eerder of zelfs direct op VOD-platforms verschenen. Ook in 2021 konden bioscopen bepaalde films minder lang exclusief vertonen, waarmee het traditionele window verleden tijd lijkt te zijn (Faughnder 2020; Clark 2021).

Voor de beroepspraktijk heeft deze veranderende distributiestroom grote implicaties. Niet voor niets klaagde actrice Scarlett Johansson filmmaatschappij Disney aan toen de superheldenfilm Black Widow – met Johansson in de hoofdrol – op dezelfde dag in de bioscoop én op streamingplatform Disney+ verscheen, wat een negatieve invloed kan hebben op haar inkomsten. Want terwijl inkomsten uit de opbrengsten in de bioscoop contractueel zijn vastgelegd en terugvloeien in de waardeketen, werken VOD-platforms meestal met een vast tarief (Keck 2021). De Nederlandse hoofdrolspelers van de Netflix-hitserie Undercover profiteren financieel bijvoorbeeld ook niet van het succes, omdat hier (nog) geen wettelijke afspraken over bestaan (Waaijers 2021).

Andere ontwikkelingen om te monitoren zijn gerelateerd aan de publieke omroep, het deel van de sector waar in toekomstige updates van het domein Audiovisueel ook meer aandacht aan zal worden besteed. Ter versterking van de productie en zichtbaarheid van Nederlandse films worden er bijvoorbeeld ook afspraken gemaakt tussen de NPO en onafhankelijke filmproducten. Via deze weg worden er jaarlijks achttien speelfilms geproduceerd, mede gefinancierd door het Nederlands Filmfonds en de NPO. Deze speelfilms zullen uiterlijk acht maanden na hun bioscooppremière drie jaar lang exclusief beschikbaar zijn via de NPO (Uslu 2022b).

Meer weten over het domein Audiovisueel?

Bekijk meer data over het domein Audiovisueel in het dashboard van de Cultuurmonitor.

Meer literatuur over het domein Audiovisueel is ook te vinden in de kennisbank van de Boekmanstichting.

Literatuur

Beekman, B. (2020) ‘De pandemie zet de filmwereld op zijn kop: niet Hollywood maar Dutch Filmworks is nu hofleverancier’. Op: www.volkskrant.nl, 28 oktober.

Blokland, R. (2021) ‘Nog geen bioscopen omgevallen, maar de kleine filmzalen hebben het moeilijk’. Op: www.nrc.nl, 29 juli. 

Busch, G. (2020) ‘“Volgend jaar wordt een rampjaar voor de kleine film”’. Op: www.vprogids.nl, 21 december.

Clark, T. (2021) ‘How the movie-theater industry will be permanently changed by the pandemic, as major Hollywood studios rethink their release strategies’. Op: www.businessinsider.nl, 30 maart.

Dijksterhuis, E. (2021a) ‘Heropende bioscopen kunnen rekenen op gretig publiek’. Op: www.filmkrant.nl, 7 juni.

Dijksterhuis, E. (2021b) ‘Fusie RTL en Talpa in strijd tegen big tech en ‘de Netflixen’’. Op: www.filmkrant.nl, 25 juni.

Engelshoven, I. van (2019) Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Entertainment Business (2021) ‘Al ruim 1,5 miljoen bezoekers voor No Time To Die ’. Op: www.entertainmentbusiness.nl, 15 november.

Erven, E. van (2020) ‘Omzet onlinevideo voor het eerst hoger dan bioscopen’. Op: www.nrc.nl, 11 september.

Faughnder, R. (2020) ‘The pandemic is changing how Hollywood releases movies: here’s how’. Op: www.latimes.com, 27 augustus.

FDN en NVBF (2021) Samenvatting kerncijfers jaar 2020. Amsterdam: FDN en NVBF.

FDN en NVBF (2022a) Persbericht: Historisch slecht jaar voor bioscopen en filmtheaters. Amsterdam: FDN en NVBF.

FDN en NVBF (2022b) ‘Perspresentatie Filmdistributeurs Nederland & Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters’. Op: www.youtube.com, 11 januari.

Groot, K. de (2021) Bioscoopmonitor 2020. Amsterdam: NVPI. 

Hijink, M. (2021) ‘Netflix en nog drie abonnementen: streaming video in een stroomversnelling’. Op: www.nrc.nl, 4 juni.

Keck, C. (2021) ‘Scarlett Johansson’s Black Widow lawsuit has unearthed a huge problem with streaming’. Op: www.theverge.com, 5 augustus.

Nederlands Film Festival (2021a) ‘Gouden Film’. Op: www.filmfestival.nl.

Nederlands Film Festival (2021b) ‘NFF Extended: KLEUR, de stand van zaken’. Op: www.youtube.com, 9 maart.

Nederlands Filmfonds (2012) Beleidsplan 2013-2016: Innovatie en perspectief. Amsterdam: Nederlands Filmfonds.

Nederlands Filmfonds (2018) Film facts & figures of the Netherlands: May 2018 issue. Amsterdam: Nederlands Filmfonds.

Nederlands Filmfonds (2019) Film facts & figures of the Netherlands: May 2019 issue. Amsterdam: Nederlands Filmfonds.

Nederlands Filmfonds (2020) Film facts & figures of the Netherlands: June 2020 issue. Amsterdam: Nederlands Filmfonds. 

Nederlands Filmfonds (2021a) Film facts & figures of the Netherlands: Summer 2021 issue. Amsterdam: Nederlands Filmfonds.

Nederlands Filmfonds (2021b) ‘Full Circle Distributieregeling’. Op: www.filmfonds.nl

Nederlands Filmfonds (2021c) ‘Full Circle Vertoningsregeling’. Op: www.filmfonds.nl.

Nederlands Filmfonds (2022a) Film facts & figures of the Netherlands: Summer 2022 issue. Amsterdam: Nederlands Filmfonds.

Nederlands Filmfonds (2022b) ‘Sectorpresentatie 2022: kwaliteit en ambitie blijven houvast in turbulente tijden’. Op: www.filmfonds.nl.

Raad voor Cultuur (2018) Zicht op zo veel meer: sectoradvies audiovisueel. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Reijn, H. (et al.) (2019) ‘The circle of film’. Op: www.producentenalliantie.nl, 2 oktober.

Rutten, P. (2019) Voor een levendige audiovisuele cultuur. Haarlem: Paul Rutten Onderzoek.

Sanders, W. (2022) Beter is nog niet goed: de positie van vrouwen in de film- en televisiesector 2011-2022Utrecht: Vrouwen in Beeld, Universiteit Utrecht.

Slob, A. (2021) Resultaten trajecten samenwerking publieke omroep met het Nederlands Fonds voor de Film en met onafhankelijke producenten. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

UNIC (2022) ‘Cinema-going in Europe in 2021’. Op: www.unic-cinemas.org, 7 februari.

Uslu, G. (2022a) Wetsvoorstel wijziging Mediawet 2008. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Uslu, G. (2022b) Kracht door samenwerking: aanpak voor een sterk en zichtbaar Nederlands cultureel audiovisueel aanbod. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Waaijers, C. (2021) ‘Een hit op Netflix levert Nederlandse acteurs geen extra geld op’. Op: www.nos.nl, 27 maart.

Waarlo, N. (2021) ‘“Ik denk wel dat de fusie van Talpa en RTL als een nederlaag voelt voor John de Mol”’. Op: www.volkskrant.nl, 23 juni.

Wolfs, K. (2021) ‘Film & AV-sector: Zichtbaar & onzichtbaar drama’. In: Cultuur & corona: een jaar later, 16-19. Amsterdam: Kunsten ’92.

Zwol, C. van (2021) ‘Bioscopen gaan weer open met een royaal aanbod’. Op: www.nrc.nl, 1 juni.

Gesprekspartners

Verantwoording beeld

Brands&People via Unsplash