Beeldende kunst

Organisaties

Hieronder worden kerncijfers weergegeven over het aantal verschillende soorten organisaties binnen de keten van de beeldende kunstsector, indien er cijfers over beschikbaar zijn.

Er zijn vanuit het CBS cijfers over het aantal kunstuitleencentra (95 in 2025), het aantal musea voor kunst (129 in 2024) en het aantal ‘kunstgalerieën en -expositieruimten’(810 in 2025). Binnen de keten van de beeldende kunst vervullen galeries echter andere functies dan ‘expositieruimten’ of instellingen voor hedendaagse beeldende kunst (presentatie-instellingen). Daarom is er een sterke behoefte vanuit het veld om deze instellingen ook apart in beeld te brengen. Ledenaantallen van belangenvereniging De Zaak Nu (102 leden in 2026) laten zien hoeveel instellingen voor hedendaagse beeldende kunst er ongeveer zijn – want niet alle instellingen zijn lid – en welke grootte zij hebben op basis van jaaromzet. De NGA (Nederlandse Galerie Associatie) doet zelf een marktonderzoek onder haar leden (91 leden in 2024), en het aantal leden van de NGA geeft een indicatie van het aantal galeries in Nederland – ook hier geldt dat lang niet alle galeries bij de NGA aangesloten zijn. Verder zijn er 4 zelfstandige postacademische instellingen in 2025 (twee in Amsterdam, één in Oisterwijk en één in Maastricht), en 15 kunstbeurzen (in 2021).

In 2025 waren er 81 beeldende kunstfestivals in Nederland, dit zijn er enkele minder dan de jaren ervoor (Respons 2026). De meeste festivals vonden plaats in Zuid-Holland (24) en Noord-Holland (21), gevolgd door Gelderland (12). Er werden ruim 2 miljoen bezoeken gebracht aan beeldende kunst festivals door het hele land, waarbij in Noord-Holland, Zuid-Holland en Noord-Brabant de meeste bezoekers werden getrokken (bij alledrie rond de 500.000 bezoeken). Belangrijk om hierbij op de merken is dat de afbakening van ‘beeldende kunst festival’ hier vrij breed is, zo worden ook design, film, architectuur en gaming meegenomen in deze categorie.

Arbeidsmarkt

Beeldend kunstenaars vormen een relatief kleine beroepsgroep, vergeleken met fotografen en ontwerpers. Binnen de toch al precaire culturele arbeidsmarkt is de positie van beeldend kunstenaars in het bijzonder kwetsbaar. Dit laten onderstaande kerncijfers over het inkomen van beeldend kunstenaars zien.

Bezoek aan beeldende kunst

Om bezoek en beoefening van beeldende kunst in beeld te krijgen gebruiken we cijfers uit de Vrijetijdsomnibus (VTO) (uitgevoerd door de Boekmanstichting, Mulier Instituut en CBS) (Swartjes, De Hoog 2026). Op deze pagina bespreken we met name de professionele beeldende kunsten en laten daarom de cijfers over beoefening van beeldende kunst in de vrije tijd niet zien, raadpleeg hiervoor de publicatie van de VTO (pagina 75-79).

Geldstromen

Hoe zijn de geldstromen binnen de beeldende kunst sector georganiseerd? Binnen de keten van beeldende kunst vallen onder andere de opleiding, ontwikkeling, onderzoek, productie, distributie en afname van beeldende kunst. De opleiding (kunstvakopleiding) wordt met name gefinancierd door het rijk. Daarnaast financiert het rijk een deel van de ontwikkeling (in de vorm van werkbijdragen) (FairPACCT z.j.).

Voor de productie van beeldende kunst ligt het zwaartepunt van financiering bij het rijk, voornamelijk middels het Mondriaan Fonds, maar ook andere overheden financieren de productie van beeldende kunst (denk aan de financiering van projecten, opdrachten en aankopen). Gemeenten zijn voornamelijk verantwoordelijk voor de distributie en afname van beeldende kunst. In het bijzonder richten gemeenten zich op het atelier- en broedplaatsenbeleid. Vanuit het rijk is er verder sprake van een decentralisatie-uitkering voor beeldende kunst aan bijna 40 grote gemeenten, en de gemeenten dienen deze uitkering te matchen. Instellingen voor hedendaagse beeldende kunst, kunstmusea en festivals kunnen door zowel het rijk, provincie als gemeenten gesubsidieerd worden. Een paar provincies draagt zorg voor de verspreiding van beeldende kunst via kunstuitlenen en centra voor beeldende kunst (FairPACCT z.j.).

Naast de geldstromen vanuit de overheid, is er een vrije markt van onder andere galeries en kunstbeurzen (FairPACCT z.j.). In de ontwikkeling van kunstenaars wordt daarnaast bijvoorbeeld ook geïnvesteerd door instellingen voor hedendaagse beeldende kunst, wiens financiering niet altijd (uitsluitend) via het rijk verloopt. Ook private fondsen, zoals VSB Fonds, Cultuurfonds en Stichting Niemeijer fonds, investeren in beeldende kunst(enaars).

Hieronder worden enkele kerncijfers over de geldstromen binnen de beeldende kunst uitgelicht.

Fair pay & Fair practice

Fair Pay

Fair Pay is een essentiële stap om het inkomen van beeldend kunstenaars dichter naar het Nederlandse gemiddelde te brengen. In 2023 is in kaart gebracht wat de meerkosten zijn voor Fair Pay in de culturele sector: voor de categorie ‘Beeldende kunst en creatieve industrie’ is 3,2 miljoen euro nodig. 63 procent daarvan (2 miljoen euro) is nodig voor de beeldende kunst. Dit hoge percentage wordt veroorzaakt doordat de beeldende kunst veel kleine en middelkleine organisaties telt die slechts kortdurend of beperkt subsidie ontvangen. Van de meerkosten binnen de beeldende kunst en creatieve sector heeft bijna de helft (1,5 miljoen euro) betrekking op meerkosten van personeel in loondienst en iets meer dan de helft (1,7 miljoen euro) op zzp’ers (Geukema et al. 2023).

Om Fair Pay in de cultuursector te bevorderen zijn de afgelopen jaren verschillende instrumenten ontwikkeld, zoals de Richtlijn functie- en loongebouw instellingen voor beeldende kunst van De Zaak Nu en, sinds 2017, de Richtlijn Kunstenaarshonorarium. Uit evaluaties bleek dat presentatie-instellingen voor hedendaagse beeldende kunst hiervoor de meeste fondsenaanvragen deden (Berenschot 2021), en dat zij het instrument nuttig vonden. Tegelijkertijd bestond er behoefte aan meer verfijning en differentiatie in de richtlijn (Goudriaan et al. 2023).
Op basis daarvan werd de richtlijn herijkt met onder andere flexibele op- en afbouwuren, aanvullende artistiek-inhoudelijke werkzaamheden en differentiatie naar grootte van de instelling. Deze vernieuwde richtlijn zou ingaan op 1 januari 2025, maar leidde tot nieuwe vragen over de gehanteerde tarieven en mogelijke financiële gevolgen voor zowel instellingen als kunstenaars (fairPACCT 2025). Een onafhankelijke second opinion heeft de herijkte richtlijn daarom opnieuw onderzocht, waarna aanbevelingen zijn gedaan aan de Ketentafel Beeldende Kunst. Die werkt op dit moment aan één gezamenlijke, duidelijk geformuleerde fair-pay richtlijn en een bijbehorende calculator. Dit proces is nog gaande. In de tussentijd kunnen organisaties bij het Mondriaan Fonds een tegemoetkoming aanvragen op basis van óf de herijkte óf de klassieke Richtlijn Kunstenaarshonorarium.

Fair Practice

Verschillende instellingen proberen de laatste jaren vanwege de nog altijd hardnekkige ongelijkheden de druk op Fair Practice te voeren en de toegenomen aandacht voor inclusie en diversiteit om te zetten in structurele, concrete verandering. Zo presenteerden De Zaak Nu en Kunsten ’92 in 2021 Fair care: gedragscode en protocol. Deze aanvulling op de Fair Practice Code zou aan de hand van duidelijke richtlijnen een belangrijke stap richting veiligere, inclusieve werksferen kunnen betekenen. Verder is de Gallery Fair Practice Code is een tool om Fair Practice beter te incorporeren in de galeriesector. Het Mondriaan Fonds stelt de Gallery Fair Practice Code inmiddels als vaste voorwaarde voor galeries die bijvoorbeeld een bijdrage willen ontvangen voor een buitenlandse kunstbeurs. Het doel is om te zorgen dat de principes uit de Fair Practice Code ook vanzelfsprekend worden in de galeriesector (Mondriaan Fonds z.j.).

Verbinding met de regio

Cultuur moet beter toegankelijk worden voor de regio – zo geldt voor de hele cultuursector na kritiek in de afgelopen jaren op een oneerlijke verdeling van overheidsondersteuning waarbij sommige regio’s er bekaaid van afkwamen. De Raad voor Cultuur sprak zich hierover uit in het stelseladvies Toegang tot cultuur (2024). Ook het Interprovinciaal Overleg (IPO) en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onderschrijven het belang hiervan (zie ook thema ‘Cultuur in de regio’).  Als gevolg van deze focus op de regio zetten ook de Rijkscultuurfondsen zich in om te onderzoeken hoe zij zich beter kunnen verbinden met de regio en de afstand tot de fondsen te verkleinen. Zo heeft bijvoorbeeld het Mondriaan Fonds zijn team van regiomakelaars uitgebreid en een regiocoördinator aangesteld.

De beeldende kunstsector is sterk verbonden met lokaal beleid. Dit toont zich onder meer wanneer de inkomstenmix van musea voor kunst wordt vergeleken met die van de andere soorten musea. Daaruit blijkt dat musea voor kunst voor een aanzienlijk groter deel van hun inkomsten afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidies dan andere musea. In het financieren van beeldende kunst geven de gemeenten die geld krijgen uit de Decentralisatie-Uitkering Beeldende Kunst en Vormgeving (DU-BKV) al jaren het grootste deel van dit budget uit aan musea, blijkt uit een evaluatieonderzoek naar deze regeling (Vinkenburg et al. 2018). Het aandeel financiering aan instellingen voor hedendaagse beeldende kunst (presentatie-instellingen) vanuit de DU-BKV stijgt eveneens, maar met 8 procent komt dit nog lang niet in de buurt van de 63 procent die musea voor beeldende kunst ontvangen (Ibid.).

Internationale kunstmarkt

Het Art Market Report (McAndrew 2025) monitort de internationale kunstmarkt. De cijfers laten zien dat na twee jaren van terugval (-4% in 2023 en -12% in 2024) de internationale kunstmarkt weer een lichte toename in waarde kent van 4% in 2025 (totale waarde is zo’n 56 miljard euro). Hierbij gaat het om de volledige internationale kunstmarkt, waarop de VS, de VK en China de grootste spelers zijn (samen goed voor 76% van de totale waarde). In Europa maken vooral Frankrijk (8%), Zwitserland (3%), Duitsland (2%) en Spanje (1%) een aandeel uit van de totale waarde van die internationale markt (McAndrew 2025). Cijfers over Nederland ontbreken echter in deze publicatie, omdat Nederland een relatief te kleine speler is op de internationale kunstmarkt.

Het zou waardevol zijn om inzicht te krijgen in het aandeel dat Nederlandse kunstenaars uitmaken van de internationale kunstmarkt. Hedendaagse beeldende kunst heeft een belangrijke afzetmarkt voor de beeldende kunstsector, en die hedendaagse kunstmarkt opereert voor een belangrijk deel internationaal. Er zijn nog geen cijfers beschikbaar die inzichtelijk maken hoeveel Nederlandse kunst er wordt verkocht aan en in andere delen van de wereld. Wel heeft DutchCulture een database beschikbaar waarin het activiteiten van Nederlandse kunstenaars in het buitenland bijhoudt. Daarin valt te zien dat de beeldende kunstsector in 2023 goed is voor 13 procent van alle internationale activiteiten van de Nederlandse cultuursector (DutchCulture 2025). In 2025 vinden de activiteiten van Nederlandse beeldend kunstenaars plaats in Europa (54%), Azië (29%), Noord-Amerika (14%), Zuid-Amerika en de Cariben (2%), Oceanië (0%) en Afrika (1%) (DutchCulture 2026).

Vanuit de overheid wordt in International Cultuurbeleid (ICB) geïnvesteerd vanuit een ‘Beleidskader Internationaal Cultuurbeleid’ voor 2025-2028, gebaseerd op beleidsagenda’s van de minister van Buitenlandse Zaken (BuZa), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) en de staatssecretarisvan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Vanuit dit meerjarenplan wordt DutchCulture gefinancierd als bovensectorale ondersteunende instelling, en krijgt onder andere het Mondriaan Fonds budget om te investeren in internationaal cultuurbeleid. Het Mondriaan Fonds kent op zijn beurt verschillende regelingen die inzetten op de internationale markt, op internationale activiteiten of samenwerkingen. In het meerjarenplan 2025-2028 werd vanuit het ICB 1,16 miljoen euro geïnvesteerd in het Mondriaan Fonds (BuZa en OCW 2019, BuZa en OCW 2024).

Diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid

Aan initiatieven om diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid te bevorderen lijkt er binnen de beeldende kunst geen gebrek. Sommige instellingen richten zich vooral op het betrekken van publiek, zoals het toegankelijk maken van exposities voor bezoekers met een beperking. Andere instellingen zijn vooral bezig met de inhoud van hun exposities, door onder andere een kritische blik op de vaste collectie te werpen, hun koloniale verleden te onderzoeken en te focussen op dekolonisatie, of genderdiversiteit en meerstemmigheid mee te laten wegen in het aankoopbeleid. Mede in het verlengde hiervan vindt rondom het taalgebruik in exposities ook veel reflectie plaats. Verschillende inzichten met betrekking tot inclusieve expositieteksten zijn samengevat in de Handreiking Waarden Voor Een Nieuwe Taal van Code Diversiteit & Inclusie (Samuel 2022) en Woorden doen ertoe. Een incomplete gids voor woordkeuze binnen de culturele sector (Modest 2018).

De openheid rondom het thema neemt toe. Een voorbeeld hiervan is het Stedelijk Museum Amsterdam dat zijn veranderingsproces richting meer diversiteit en inclusie in het museum liet vastleggen in de documentaire White Balls on Walls. Dit heeft een impuls gegeven aan deze discussies binnen het domein Beeldende kunst, waar in toenemende mate wordt gereflecteerd op de ongelijkheden die binnen het domein – en de samenleving – spelen. Toch is het maar de vraag of reflectie zich altijd vertaalt naar daadwerkelijke gelijkwaardigheid, zowel wat inkomsten als wat invloed betreft. Ongelijkheid blijkt namelijk op verschillende vlakken ongewenst gedrag in de hand te spelen, waarover ook op Nederlandse kunstacademies en binnen organisaties voor beeldende kunst veel meldingen zijn binnengekomen (Leden 2022).

Bovenstaande figuren zijn afkomstig uit het onderzoek Diversiteit van personeel, zelfstandigen toezichthouders en adviseurs in de culturele en creatieve sector: wat is de stand in 2024? (Bosma et al. 2025). Ze laten diversiteit in beperkte mate zien in de zin van herkomst, sekse en leeftijd per culturele discipline: de cijfers hebben betrekking op het personeel (inclusief betaalde stagiairs) van gesubsidieerde instellingen.
Beeldende kunst, musea en erfgoed worden hier gezamenlijk als één discipline beschouwd. Wat betreft herkomstlaten de cijfers zien dat de deze discipline het grootste aandeel personeel met een Nederlandse herkomst heeft ten opzichte van de andere disciplines, waar relatief vooral meer werkenden zijn met een buiten-Europese herkomst (film uitgezonderd). De verhoudingen bij beeldende kunst, musea en erfgoed liggen dichtbij het landelijke gemiddelde: daar heeft in 2023 75% van de werkenden een Nederlandse herkomst, 9% een Europese herkomst en 16% een buiten-Europese herkomst.

Wat betreft leeftijd is de grootste groep werkenden tussen de 35 tot 65 jaar binnen de beeldende kunst, musea en erfgoed (61%). Landelijk gezien is van de werkenden  43% jonger van 35 jaar, 53% 35 tot 65 jaar en 4% 65 jaar en ouder. Er werken dus bovengemiddeld meer mensen tussen 35 en 65 jaar in de beeldende kunst, musea en erfgoed sector – dit geldt echter ook voor de meeste andere culturele sectoren.

Gender(on)gelijkheid

De positie van vrouwen in de beeldende kunst is achtergesteld ten opzichte van die van hun mannelijke collega’s, zo blijkt uit verschillende onderzoeken (Heithuis et al. 2021, Haeren et al. 2024) en uit geregelde aandacht voor het onderwerp in de media en in museale programma’s. Bovenstaande figuren laten wat betreft sekse zien dat er 65% vrouwen en 35% mannen werkzaam zijn bij gesubsidieerde instellingen binnen de beeldende kunst, musea en erfgoed. Vrouwen zijn dus in een ruime meerderheid, wat redelijk overeenkomt met de andere disciplines. Het onderzoek Vrouwelijke beeldend kunstenaars in Nederland: arbeidsmarktpositie, carrièreverloop, representatie (Haeren et al. 2024) laat zien dat van het aantal beeldend kunstenaars dat in Nederland werkzaam is, er tussen 2017-2022 gemiddeld 54% vrouw was en 46% man. Verder laat dit onderzoek zien dat van de afgestudeerde beeldend kunstenaars tussen 2002-2022 gemiddeld 64% vrouw is. Er studeren dus meer vrouwen af als beeldend kunstenaar, dan dat er uiteindelijk werkzaam zijn op de arbeidsmarkt.

De reden hiervoor is vanuit de cijfers niet aan te tonen, maar vanuit gesprekken die voor het onderzoek (Haeren et al. 2024) gevoerd zijn met de sector valt op te maken dat de ontoegankelijkheid van de beeldend kunstsector voor kustenaars met (jonge) kinderen hierin mogelijk een rol speelt. Er is in de afgelopen jaren dan ook in toenemende mate aandacht voor de positie van ouders (en specifiek moeders) die als beeldend kunstenaar werken. Het enquête-onderzoek Zwangerschap & ouderschap in de beeldende kunstsector (Schipper 2024) laat zien dat een meerderheid van de kunstenaars (zowel man als vrouw) het ouderschap geheel of gedeeltelijk onverenigbaar vindt met een carrière in de beeldende kunst. Ook ervoer 64% van de ondervraagde vrouwen negatieve stereotypering rondom hun zwangerschap, waar mannen dit niet of nauwelijks ervoeren. Het Mondriaan Fonds heeft, in reactie op geluiden over de ontoegankelijkheid van de beeldende kunstsector voor ouders, in 2024 de ‘Voucher Kunstenaar met kind’ in het leven geroepen. Ouders kunnen deze aanvragen wanneer zij financiële ondersteuning nodig hebben in de zorg voor hun niet-leerplichtige kind wanneer zij bijvoorbeeld een residentie volgen.

Het onderzoek van Haeren et al. (2024) maakt bovendien duidelijk dat het gemiddelde persoonlijk inkomen van vrouwelijke beeldend kunstenaars 20 procent lager is dan dat van hun mannelijke collega’s – hoewel dit nóg lager is bij het totaal van de overige creatieve beroepen (20 procent) (zie onderstaande figuur). Het onderzoek naar diversiteit onder personeel laat verder zien dat vrouwen van 35 jaar en ouder substantieel minder vaak hoge salarissen verdienen dan mannen van dezelfde leeftijd (Bosma et al. 2025). Dat beeld komt overeen met een verkennend onderzoek van het Verwey-Jonker instituut, waarin respondenten aangaven dat vrouwen naar hun idee oververtegenwoordigd zijn in de sector als geheel, maar dat de hoge functies voornamelijk door witte mannen worden bekleed (Bosma et al. 2025, De Wit et al. 2023). Deze laatste observatie geldt overigens voor de culturele en creatieve sector in zijn geheel, en niet alleen voor beeldende kunst.

Bestaande onderzoeken naar de representatie van vrouwen in musea maken duidelijk dat vrouwen sterk ondervertegenwoordigd zijn binnen verschillende onderdelen van de kunstwereld. Cijfers over de representatie van kunst van vrouwelijke makers in musea ontbreekt nog op landelijk schaal. Ook over de representatie van vrouwelijke kunstenaars op beurzen en in galeries is in Nederland nog onvoldoende bekend, al laten de beschikbare cijfers zien dat het aandeel vrouwelijke kunstenaars op internationale beurzen de afgelopen jaren is gestegen (zie onderstaande figuur).

Lees meer over dit thema op de pagina Diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid.

Digitalisering en AI

Digitalisering heeft een diepgaande invloed op de beeldende kunst, zo beschrijft de publicatie Waarde van beeld, beeld van waarde (Manshanden 2023). Steeds vaker ontstaan hybride vormen of digitale werken – en sinds de uitkomst van deze publicatie speelt AI hierin een steeds grotere rol. Tegelijkertijd draagt de winst die digitalisering kan opbrengen, bijvoorbeeld in het verhogen van bereik en toegang, vooralsnog niet bij aan betere economische posities van makers (Ibid.). De online omgeving draait om ‘delen’: het incasseren van een redelijke vergoeding voor ‘content’ (zij het amateurkunst of professionele beeldende kunst) is daarom geen eenvoudige zaak. Voor de vele manieren waarop beeld online kan worden gebruikt, is voor beeldend kunstenaars nog niet altijd een passende compensatie beschikbaar – al zet auteursrechtenorganisatie Pictoright zich in voor vergoedingen voor visuele makers.

Het onderzoek Online inbreuken in beeld (Blaker et al. 2025) brengt het onrechtmatige online gebruik van foto’s is in beeld, naar aanleiding van een motie die door de Tweede Kamer werd aangenomen over de noodzaak tot een eerlijke vergoeding voor fotografen van het online gebruik van hun foto’s. In het onderzoek wordt gefocust op ‘kleine gebruikers’ (privépersonen, kleine niet-commerciële organisaties zoals stichtingen en verenigingen, en zzp’ers). Het onderzoek laat zien dat er onder deze kleine gebruikers een laag kennisniveau is over beeldrecht: van het bestaan weet men wel af, maar welke regels er precies aan kleven is voor velen onbekend. Van alle kleine gebruikers (zo’n 286 tot 360 duizend) plaatsen jaarlijks zo’n 30 procent een foto waarbij een online inbreuk plaatsvindt – het gaat uiteindelijk om honderdduizenden inbreuken per jaar. Slechts een klein deel van die gebruikers is zich ervan bewust dat ze een inbreuk doen op beeldrechten. Het onderzoek laat verder ook zien dat er een substantiële kloof is tussen de jaarlijkse licentiewaarde die fotografen door de online inbreuken mislopen zijn (tussen de 26,9 en 36,4 miljoen euro) en de betalingsbereidheid hiervan door de kleine gebruikers (tussen de 1,4 en 1,9 miljoen euro). Dit komt volgens focusgroepgesprekken die voor het onderzoek zijn gevoerd overeen met het gevoel van fotografen, die zeggen weinig waardering te voelen voor hun vak (Blaker et al. 2025).

Enquêteonderzoek naar de impact van generatieve AI op de culturele arbeidsmarkt (Struijke 2025) laat zien dat beeldend kunstenaars zich vaak zorgen maken over AI en hun toekomst. 67 procent van de beeldend kunstenaars (n=77) denkt dat door GenAI binnen vijf jaar de werkgelegenheid in hun beroep of in de beeldende kunstsector zal verminderen. 90 procent van alle respondenten uit de hele culturele en creatieve sector (n=613) maakt zich zorgen over het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal voor het trainen van AI-modellen en ruim 40 procent neemt daarom beschermende maatregelen, zoals een AI Opt-Out of contractuele bepalingen of voorwaarden over hun werk (Ibid.). Deze zorgen bleken ook toen veilinghuis Christies begin 2025 een veiling opende met ‘augmented intelligence’ kunstwerken. Een groep kunstenaars protesteerde hiertegen omdat de AI-modellen die gebruikt waren voor de kunstwerken getraind waren met behulp van bestaande kunst, zonder toestemming van de makers (Woolthuis 2025). Daar tegenover staat dat AI door kunstenaars vaker gebruikt wordt als tool in het werkproces. Op de pagina Design worden hiervan voorbeelden gegeven, die in meer of mindere mate ook van toepassing zouden kunnen zijn voor beeldend kunstenaars.

Signalen vanuit verschillende culturele domeinen duiden er verder op dat er grenzen zijn aan de inzet van digitale middelen in het bereiken van publiek. Zo vond ook tijdens de coronapandemie de eerste interactie van een kunstkoper met een kunstwerk vaak op locatie plaats, en niet online (NGA 2022). Ook lopen de internationale online verkopen van kunst sinds de coronajaren duidelijk terug (McAndrew 2025).
 
Verder is in 2024 gemiddeld 39 procent van de collectie van Nederlandse kunstmusea online toegankelijk voor publiek, en is 73 procent van de collectie gedigitaliseerd. Deze percentages liggen hoger voor kunstmusea dan voor de andere soorten musea (CBS 2025a).

Fotografie

Fotografie is met de komst van de smartphone een alomtegenwoordig medium geworden, het dringt door in alle haarvaten van de maatschappij. Het brengt ons nieuws, illustreert teksten, vertelt verhalen in tijdschriften en boeken en verkoopt producten en diensten (Prüst 2025). Fotografie laat zich niet makkelijk afbakenen omdat het vele verschijningsvormen kent en binnen een groot aantal culturele disciplines voorkomt. Het bevindt zich zowel in het domein van de cultuur als het domein van media en creatieve industrie, maar kan daarbinnen ook weer in elkaar overvloeien (Prüst 2025). Fotografie kent in Nederland eigen musea, kunstbeurzen, galeries en beroepsverenigingen. In 2022 genereerde de bedrijfstak fotografie ruim 1 miljard euro aan toegevoegde waarde voor de Nederlandse economie – goed voor 3,5 procent van de totale toegevoegde waarde die de gehele sector cultuur en media levert aan de Nederlandse economie (CBS 2025c).

Roep om erkenning

Ondanks die intrinsieke, sociale en economische waarde wordt fotografie niet als zelfstandige discipline erkend in het Nederlandse cultuurbestel. Decennia geleden is besloten om fotografie onder de beeldende kunst in te delen in het landelijke subsidiebestel (Kruijt 2022). Zo geeft de Raad voor Cultuur bijvoorbeeld geen apart sectoradvies voor fotografie en worden sinds 2021 vanuit de BIS (culturele basisinfrastructuur) geen fotografie-instellingen meer gefinancierd. De fotografische sector voelt zich ondergeschoven en onvoldoende erkend door het landelijke cultuurbeleid en zet zich daarom de afgelopen jaren in om fotografie als zelfstandig domein op de kaart te zetten in het Nederlandse cultuurbestel (Kruijt 2022). Volgens Platform Fotografie Nederland (PFN) levert de indeling van fotografie onder beeldende kunst nu beperkingen op omdat fotografie niet als volwaardig cultureel domein wordt gezien. Fotografen dreigen ook voor subsidieaanvragen tussen wal en schip te vallen, zo illustreert het advies Toegang tot cultuur van de Raad voor Cultuur (2024b, 86). Dat de positie van fotografie binnen de beeldende kunst bevraagd wordt door de sector, laat ook de essaybundel Scherpstellen van het Mondriaan Fonds (2023) zien. Hierin reflecteren acht auteurs op de ontwikkeling van fotografie binnen de beeldende kunst, onder andere over de vraag of fotografie thuishoort binnen de beeldende kunst (Mondriaan Fonds 2023).

Aanwezigheid fotografie in de subsidiepraktijk

Dit alles roept de vraag op welke financiële ondersteuning fotografie nu precies wel en niet ontvangt vanuit het Rijk. Onderzoek van De Volkskrant (Kruijt 2022) laat zien dat fotografie in 2022 in totaal 5,2 miljoen euro aan subsidies kreeg uit de begroting van het ministerie van OCW. Daarvan werd ongeveer 2,4 miljoen euro gefinancierd via het Mondriaan Fonds (Ibid.). In de cultuurplanperiode 2025-2028 ontbreken de fotografie-instellingen echter wederom in de BIS en wordt uiteindelijk alleen FOTODOK (platform voor fotografie in Utrecht) via het Mondriaan Fonds door het Rijk gefinancierd. De Raad voor Cultuur ziet fotografie voornamelijk terug in cross-overs, wat een terechte observatie is, maar wat er ook voor kan zorgen dat fotografie als zelfstandig domein buiten de boot valt – dat geldt voor zowel fotografen als fotografie-instellingen (Raad voor Cultuur 2024a, 2024b p.86). Vanuit de Erfgoedwet wordt van de specifieke fotografiemusea alleen het Nederlands Fotografiemuseum (Rotterdam) structureel gefinancierd. Er zijn echter wel andere musea die fotografie beheren in hun collectie die ook vanuit de Erfgoedwet financiering ontvangen, zoals het Eye Filmmuseum en het Rijksmuseum.

Gebrek aan data en monitoring

Er zijn weinig data over de fotografiesector beschikbaar en de data die beschikbaar zijn worden niet op een centrale plek samengebracht. Ondersteund door de fotografiesector bracht Marc Prüst daarom in 2025 een verkenning uit van de fotografiesector. In dit onderzoek wordt in kaart gebracht welke beschikbare gegevens er zijn over onder andere de beroepspraktijk, geldstromen, onderwijs, vrijetijdsbesteding en instellingen binnen de (culturele) fotografie. Het is een relevante eerste inventarisatie van de fotografiesector in cijfers. Toch ontbreken er nog meerjarige en betrouwbare bronnen die fotografie als zelfstandig afgebakende sector in beeld brengen. Het onderzoek roept dan ook de fotografiesector zelf op om structureel en gezamenlijk gegevens te monitoren, opdat die de bodem kunnen vormen van een betere verankering van fotografie in het Nederlandse cultuurbestel (Prüst 2025).

Het CBS heeft cijfers beschikbaar over de bedrijfstak Fotografie, waaronder echter geen fotografen worden gespecificeerd die als kunstenaar werken. Bijvoorbeeld: een kunstenaar die fotografie als (voornamelijk) medium gebruikt en zich laat registreren als beeldend kunstenaar in het handelsregister, komt in de cijfers terug als beeldend kunstenaar terwijl die in de praktijk als fotograaf gezien wordt. Dezelfde mogelijke overlap geldt overigens voor designers en beeldend kunstenaars. Daarnaast komt fotografie zoals eerder gezegd binnen een groot aantal (culturele) disciplines voor. Het is dus lastig om in één oogopslag vat te krijgen op de omvang van fotografie als sector. Onderstaande cijfers van het CBS geven wel een duidelijk overzicht van het aantal vestigingen, hoeveel mensen daar werken en hoe deze zich verspreiden over het land.

Deze cijfers van het CBS laten zien dat het aantal fotografie bedrijven in de afgelopen 15 jaar een continue stijging doormaakt, en dat het aantal in die tijd ruim verdubbeld is. Dit is een opvallende ontwikkeling als we bedenken dat fotografie in die periode ook voor iedereen toegankelijk is geworden middels de smartphone. De cijfers laten ook zien dat bijna alle fotografen als zzp’er werken: de groep fotografie-vestigingen met 1 medewerker is veruit het grootste. In het onderzoek van Prüst (2025) wordt een verdere splitsing gemaakt tussen fulltime en parttime banen in de fotografie. Veruit de meeste fotografen werken in Noord- en Zuid-Holland, gevolgd door Noord-Brabant en Gelderland.

Wat willen we nog meer weten over fotografie?

Waar in andere domeinen brancheorganisaties gegevens op systematische wijze verzamelen en ontsluiten over hun leden, ontbreekt binnen de fotografie nog een vergelijkbare informatiestructuur. Denk aan gegevens over de beroepspraktijk (waaronder het aandeel autonoom werkende fotografen), aanbod, publieksbereik, subsidiestromen en de verwevenheid met andere domeinen zoals media en design. Ook de data vanuit het CBS laten zich nog onvoldoende uitsplitsen. Fijnmazige data zijn van belang om fotografie beter in beeld te brengen. Vanuit de Cultuurmonitor zullen we de ontwikkelingen in de sector blijven volgen en de beschikbare data zichtbaar maken. We constateren – in lijn met het advies van de Raad voor Cultuur – dat het huidige systeem van dataverzameling en beleid niet altijd toegankelijk is voor alle vormen van cultuur. Dit geldt niet alleen voor fotografie, maar ook voor domeinen als hiphop, games en digitale cultuur, die vaak tussen wal en schip vallen (zie ook Raad voor Cultuur 2024b, 86). In samenspraak met het veld willen we in de Cultuurmonitor blijven werken aan betere zichtbaarheid en erkenning van de breedte van cultuur.