Theater

Domein

Theater is een veelzijdig domein binnen de podiumkunsten. Voor dit domein wordt ook wel gesproken van de ‘scenische podiumkunsten’, aangezien bijvoorbeeld dans, opera, muziektheater of cabaret en kleinkunst zich vaak niet vereenzelvigen met enkel de term ‘theater’.

Samenvatting

De coronacrisis heeft verschillende knelpunten in het systeem van de podiumkunsten en culturele financiering aan het licht gebracht. Vrije producenten zagen de grootste krimp in hun eigen inkomsten en omzet. De kwetsbare positie van de zzp’ers in de podiumkunstensector werd pijnlijk blootgelegd. Het beoogde ‘trickle down’-effect van de steunmaatregelen bleek niet gerealiseerd. In overige deelsectoren kromp de totale omzet minder sterk door de stabiliserende werking van meerjarige subsidies en de ontvangen coronasteun.

Maar niet alles bleek negatief. Theaters experimenteerden met nieuwe mogelijkheden voor online  presentaties om zo alsnog publiek te kunnen bereiken. En verschillende ondersteunende initiatieven werden in het leven geroepen om diversiteit en inclusie te verankeren in de sector.

Inleiding en kerncijfers

Theater is een veelzijdig domein binnen de podiumkunsten. Voor dit domein wordt ook wel gesproken van de ‘scenische podiumkunsten’, aangezien bijvoorbeeld dans, opera, muziektheater of cabaret en kleinkunst zich vaak niet vereenzelvigen met enkel de term ‘theater’. Uit gesprekken met het veld en onderzoek voor deze analyse blijkt dan ook dat er over het afbakenen van dit domein moeilijk consensus te vinden is. Dit komt niet alleen door de hoeveelheid aanwezige disciplines, maar hangt ook samen met hoe verschillend de werkpraktijken per discipline zijn ingericht. Daarnaast bemoeilijken interdisciplinair samenwerken en ontschotting tussen disciplines het maken van een duidelijke afbakening. Voor de analyse van het domein Theater gaat de Cultuurmonitor uit van een veld dat al deze scenische podiumkunsten omvat.

In de Cultuurmonitor hanteren we in de database het domein ‘Podiumkunsten’ voor het verzamelen van verschillende indicatoren. Hier is voor gekozen omdat veel beschikbare data over podiumkunsten (nog) niet uitgesplitst kunnen worden naar disciplines zoals muziek of theater. In de domeinanalyses wordt wel een uitsplitsing gemaakt naar Muziek en Theater, zodat er meer diepgang gegeven kan worden aan de afzonderlijke ontwikkelingen in deze domeinen.

Professionele podiumkunsten

Deze visualisatie bevat data over (1) het aantal bezoeken aan professionele podiumkunsten naar discipline, (2) het aantal voorstellingen in professionele podiumkunsten naar discipline en (3) vrijwilligers in de podiumkunsten (inclusief stagiairs). Voor (1) en (2) geldt dat deze data exclusief muziek zijn, dat als apart domein behandeld wordt in de Cultuurmonitor.

Bron: CBS

Wat willen we verder weten over het domein Theater?

Impact corona
De cijfers uit Ongelijk getroffen, ongelijk gesteund verschaffen enig inzicht in de gevolgen van corona voor de theatersector. Er leven echter nog altijd veel vragen, zo blijkt uit onderzoek en gesprekken met het veld. Er is bijvoorbeeld zorg over de langetermijneffecten van de coronacrisis. Wat gaat de politiek doen? Hoe gaan zzp’ers zich staande houden nu trickle down onvoldoende wordt gerealiseerd en de Tozo is weggevallen, en hoe verschilt dat per regio? Hoe ziet de uitstroom van de sector eruit; zijn er werkelijk veel mensen van beroep gewisseld, of komen zij terug op het moment dat de theatersector weer aantrekt? Er bestond voor de coronacrisis al een druk op de bezoekersaantallen, maar hoe staat het hiermee sinds corona? Komt het publiek wel terug? En welke gevolgen heeft die druk op bezoekersaantallen voor de programmering? Wordt er bijvoorbeeld veiliger geprogrammeerd? Wat zal er beklijven van alle online initiatieven, en in hoeverre wordt de theatersector meer hybride online-offline?

Publieksonderzoek en data over impact
Er leven nog veel vragen over publiek in de theatersector, zeker met het oog op het bereiken van een divers en inclusief publiek uit de eigen regio in het kader van de CDI. Daarom is het noodzakelijk om meer publieksonderzoek en -cijfers van verschillende podia, makers en gezelschappen bij elkaar te brengen. Data moeten bovendien op elkaar aansluiten en vergelijkbaar zijn. De sector heeft daartoe het Digitaal Informatieplatform Podiumkunsten (DIP) opgericht. Samen met CinevilleCJP, Kunsten ’92Platform Acct en Rotterdam Festivals vormt DIP de Taskforce Samenwerkingsverband Publieksdata. Onder leiding van DEN Kennisinstituut cultuur & digitale transformatie wordt er onderzocht hoe de kennis en kunde over publieksdata in de cultuursector vergroot kan worden. Begin 2022 komt er een advies over hoe er in de toekomst in de sector op het gebied van publieksdata samengewerkt kan worden.

Wat de theatersector daarnaast graag wil weten, is welke impact de sector heeft op de samenleving. Op de pagina ‘Cultuur en participatie’ gaan we verder in op het bereik van en deelname aan cultuur, waaronder podiumkunsten. Wie worden er wel en niet bereikt, is de spreiding van het bereik gelijk verdeeld? Of zien we dat bepaalde sociale groepen minder gebruikmaken van het aanbod? In de komende jaren zullen we hierover doorlopend informatie blijven verzamelen.

Meer weten over het domein Theater?

Bekijk meer data over het domein Theater in het dashboard van de Cultuurmonitor.

Meer literatuur over het domein Theater is ook te vinden in de kennisbank van de Boekmanstichting.

Een eerdere versie van deze domeinpagina uit november 2020 is hier terug te lezen.

Literatuur

Beeckmans, J. (2019) ‘Nieuwe stimuleringsprijs voor diversiteit en inclusiviteit’. Op: www.theaterkrant.nl, 4 september.

Beeckmans, J. (2020) ‘Stichting The Need For Legacy opgericht’. Op: www.theaterkrant.nl, 8 juli.

Berg, S. van den (2019) ‘Plannen bijstellen’. In: Theaterjaarboek 2019/2020, jrg. 141, nr. 5-6, 4-5.

Brom R. (et al.) (2019) De staat van cultuur 4. Amsterdam: Boekmanstichting, 36-41.

CBS (2022) ‘CBS introduceert nieuwe indeling bevolking naar herkomst’. Op: www.cbs.nl, 16 februari.

Engelshoven, I.K. van (2019) Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Engelshoven, I.K. van (2021) Adviesaanvraag over grensoverschrijdend gedrag in de culturele en creatieve sector. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Fair Practice Code (2021a) ‘Over de Fair Practice Code’. Op: www.fairpracticecode.nl, z.d.

Fair Practice Code (2021b) ‘Waarom de Fair Practice Code’. Op: www.fairpracticecode.nl, z.d.

Fair Practice Code (2021c) ‘Fair Practice Code’. Op: www.quickscan.fairpracticecode.nl, z.d.

Fonds Podiumkunsten (2020) Beleidsplan 2021-2024: bewegende contouren. Den Haag: Fonds Podiumkunsten.

Goudriaan, R. (et al.) (2021) Ongelijk getroffen, ongelijk gesteund: effecten van de coronacrisis in de culturele sector. Amsterdam/Utrecht/Den Haag: Boekmanstichting/SiRM/Significant APE.

Groen, L. de (2020) ‘Rosa Asbreuk: “Er moet iets radicaals gebeuren”’. In: Theaterjaarboek 2019/2020, jrg. 141, nr. 5-6, 44-49.

Haeren, M. van (2019) ‘Geld voor interdisciplinair programmeren: interview met Pien Houthoff, directeur van LUX Nijmegen’. In: Boekman, jrg. 31, nr. 121, 33-35.

Heerikhuizen, B. van en J. Veenstra (2021) ‘Kaders en codes: theaterschooldirecteuren over grensoverschrijding en grensvervaging’. Op: www.theaterkrant.nl, 28 juni.

Heuven, R. van en R. van Rijn (2020) ‘De coronacrisis als “perfect storm”’. Op: www.theaterkrant.nl, 13 juni.

Janssen, H. (2021) ‘Artistiek directeur Marcus Azzini definitief weg bij toneelgroep Oostpool’. In: de Volkskrant, 8 januari.

Janssens, S. (2021a) ‘Op zoek naar een nieuwe tussenvorm’. In: Theaterkrant Magazine, jrg. 141, nr. 4, 26-29.

Janssens, S. (2021b) ‘Nieuw ontwikkelplatform voor immersief theater’. Op: www.theaterkrant.nl, 30 april.

Knol, J. (2021) ‘Digitaal is “here to stay”’’. Op: www.boekman.nl, 6 december.

Leden, J. van der (2021) Boekman Extra #27: Grensoverschrijdend gedrag in de culturele sector. Amsterdam: Boekmanstichting.

Lubberding, W. (2021) ‘Schouwburgprogrammering 21-22: de effecten van de pandemie zinderen nog zeker twee jaar door’. Op: www.theaterkrant.nl, 28 juni.

Luttels, N. (et al.) (2021) Analyse coronasteun NAPK-leden. Amsterdam: Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten.

NAPK (2022) ‘Oprichting stichting sociale veiligheid podiumkunsten‘. Op: www.napk.nl, 14 februari.

NAPK (2021a) ‘Kick-off traject preventie ongewenste omgangsvormen podiumkunsten’. Op: www.napk.nl, 10 februari.

NAPK (2021b) Veilig de vloer op. Amsterdam: Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten.

Raad voor Cultuur (2020) Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Raad voor Cultuur (2021) Advies corona-addenda. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Ruyters, D. (2020) ‘Open Brieven: de Nederlandse kunstwereld is te wit – doe er iets aan’. Op: www.metropolism.nl, 26 juni.

Sherrer, K. (2018) ‘What is tokenism, and why does it matter in the workplace?’. Op: business.vanderbilt.edu, 26 februari.

Theater Inclusief (2019) ‘Theater Inclusief: publiek, personeel, programma en partners’. Op: www.theaterinclusief.nl, z.d.

VSB Fonds (2021) ‘Kunst en Cultuur’. Op: www.vsbfonds.nl, z.d.

VSCD (2021) ‘Theatersector vrijwel gesloten, schade loopt op’. Op: www.vscd.nl, 26 november.

Weerd, E. van der (2021) ‘Niet bij te houden – de impact van de coronacrisis is moeilijk te documenteren’. Op: www.theaterkrant.nl, 25 oktober.

Wiley, H. en S. Rangoni (2018) Digital theatre: a casebook. Berlijn: European Theatre Convention.

Gesprekspartners

Verantwoording beeld

Opera Nijetrijne met Trofonio’s Erfenis / Fotografie: Lisa Maatjens