Theater

Domein

Op de domeinpagina Theater staan we stil bij de positie van werkenden in de sector en bij het aantal voorstellingen en bezoeken. Ook is er aandacht voor inclusie, digitalisering en financiering. Binnen dit domein wordt uitgegaan van de scenische podiumkunsten, waar bijvoorbeeld ook dans, opera en kleinkunst onder vallen. Samen met het domein Muziek valt Theater onder de bredere podiumkunstensector, zie ook de domeinpagina Podiumkunsten. 

Samenvatting

Theaters zitten in beter vaarwater na de coronacrisis, energiecrisis en inflatie. De bezoekcijfers maken een stijgende lijn door. Naar aanleiding van het nieuwe stelseladvies voor 2029 van de Raad voor Cultuur houdt de theatersector zich bezig met de vraag welke gevolgen de herziening van het cultuurbestel voor hen zouden hebben. Interdisciplinaire samenwerking, diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid, grensoverschrijdend gedrag en fair pay blijven belangrijke thema’s voor de sector.

Inleiding en kerncijfers

Theater is een veelzijdig domein binnen de podiumkunsten. Voor dit domein wordt in de cultuursector ook wel gesproken van de ‘scenische podiumkunsten’, waaronder bijvoorbeeld naast theater ook dans, opera, muziektheater of cabaret en kleinkunst vallen. Uit gesprekken met het veld en onderzoek voor deze analyse blijkt dan ook dat er over het afbakenen van ‘theater’ als domein moeilijk consensus te vinden is. Dit komt niet alleen door de hoeveelheid disciplines, maar hangt ook samen met hoe verschillend de beroepspraktijken per discipline zijn ingericht. Het maken van een duidelijke afbakening van dit domein wordt verder bemoeilijkt door onder andere de ontschotting tussen disciplines en interdisciplinaire samenwerkingen, die soms het contrast tussen verschillende kunstdisciplines juist kunnen uitvergroten. Voor de analyse van het domein Theater gaat de Cultuurmonitor uit van een veld dat al deze scenische podiumkunsten omvat.

Veel beschikbare data over podiumkunsten kunnen (nog) niet uitgesplitst worden naar disciplines zoals muziek of theater. Waar mogelijk doen we dat op de domeinpagina’s voor Muziek en Theater wel, zodat er meer diepgang gegeven kan worden aan de afzonderlinke ontwikkelingen in deze domeinen. In het Dashboard laten we echter wel verschillende indicatoren zien voor het overstijgende domein ‘Podiumkunsten’.

Professionele scenische podiumkunsten

Deze visualisatie bevat data over (1) het aantal bezoeken aan professionele scenische podiumkunsten naar discipline, (2) het aantal voorstellingen in professionele scenische podiumkunsten naar discipline en (3) vrijwilligers in de scenische podiumkunsten (inclusief stagiairs). Voor (1) en (2) geldt dat deze data exclusief muziek zijn, dat als apart domein behandeld wordt in de Cultuurmonitor.

Bron grafieken: CBS

Bron tabel: VSCD / Siebe Weide Advies 2023

Wat willen we verder weten over het domein Theater?

Publieksonderzoek en data over deelname
Er leven nog veel vragen over publiek in de theatersector, zeker met het oog op het bereiken van een divers en inclusief publiek uit de eigen regio in het kader van de CDI. Daarom is het noodzakelijk om meer publieksonderzoek en -cijfers van verschillende podia, makers en gezelschappen bij elkaar te brengen. Data moeten bovendien op elkaar aansluiten en vergelijkbaar zijn. De sector heeft daartoe het Digitaal Informatieplatform Podiumkunsten (DIP) opgericht. Samen met Cineville, CJP, Kunsten ’92, Platform Acct en Rotterdam Festivals vormt DIP de Taskforce Samenwerkingsverband Publieksdata. Onder leiding van DEN Kennisinstituut cultuur & digitale transformatie wordt er t/m eind 2024 onderzocht hoe de kennis en kunde over publieksdata in de cultuursector vergroot kan worden.

Wat de theatersector daarnaast graag wil weten, is hoe er door de samenleving wordt deelgenomen aan cultuur. Op de pagina ‘Cultuur en participatie’ gaan we verder in op het bereik van en deelname aan cultuur, waaronder podiumkunsten

Nieuw bestel in 2029
Naar aanleiding van het advies Toegang tot Cultuur (Raad voor Cultuur 2024) zijn organisaties, binnen én buiten de podiumkunstensector, aan het onderzoeken wat die verandering zou betekenen. Is het centraliseren van de cultuursubsidies in één rijksfonds en het vaststellen van een ‘Kaderwet cultuur’ waarin Rijk, provincies en gemeenten de voor cultuur zorgen, de juiste oplossing voor de meeste organisaties? Er is daarom vraag naar regionale data, bijvoorbeeld op het gebied van participatie. In de Cultuurmonitor worden steeds meer regionale data opgenomen, maar nog niet in elke provincie wordt cultuur (en dus theater) gemonitord.

Meer weten over het domein Theater?

Bekijk meer data over het domein Theater in het dashboard van de Cultuurmonitor.

Meer literatuur over het domein Theater is ook te vinden in de kennisbank van de Boekmanstichting.

Vorige edities van de tekst op deze themapagina kunnen hier gevonden worden:
2021
2022

Literatuur

Beeckmans, J. (2019) ‘Nieuwe stimuleringsprijs voor diversiteit en inclusiviteit’. Op: www.theaterkrant.nl, 4 september.

Beeckmans, J. (2020) ‘Stichting The Need For Legacy opgericht’. Op: www.theaterkrant.nl, 8 juli.

Beeckmans, J. (2022) ‘Streamingplatform theaterthuis stopt’. Op: www.theaterkrant.nl, 14 januari.

Beeckmans, J. (2023) ‘De VSCD maakt acteursprijzen genderinclusief met drie Theo D’ors’. Op: www.theaterkant.nl, 21 september.

Beeckmans, J. (2024) ‘Tweede Kamer stemt voor afschaffing diversiteitsvoorwaarde bij cultuursubsidies’. Op: www.theaterkrant.nl, 24 januari.

Borg, L. ter (2023) ‘Langdurig grensoverschrijdend gedrag en gesjoemel bij geprezen theaterhuis Likeminds’. Op: www.nrc.nl, 6 september.

Bos, J. (2023) ‘Theaterzalen goed gevuld, maar vooral met nieuwe jonge bezoekers‘. Op: www.at5.nl, 12 januari.

Brom R. (et al.) (2019) De staat van cultuur 4. Amsterdam: Boekmanstichting, 36-41.

CBS (2022) ‘CBS introduceert nieuwe indeling bevolking naar herkomst’. Op: www.cbs.nl, 16 februari.

Daamen, M. (2024) ‘Theaters zijn er genoeg in de regio; nu nog betalend publiek’. Op: www.nrc.nl, 18 februari.

Engelshoven, I.K. van (2019) Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Engelshoven, I.K. van (2021) Adviesaanvraag over grensoverschrijdend gedrag in de culturele en creatieve sector. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Fair Practice Code (2021a) ‘Over de Fair Practice Code’. Op: www.fairpracticecode.nl, z.d.

Fair Practice Code (2021b) ‘Waarom de Fair Practice Code’. Op: www.fairpracticecode.nl, z.d.

Fair Practice Code (2021c) ‘Fair Practice Code’. Op: www.quickscan.fairpracticecode.nl, z.d.

Fonds Podiumkunsten (2020) Beleidsplan 2021-2024: bewegende contouren. Den Haag: Fonds Podiumkunsten.

Gelder, L. van (2023) ‘Internationaal Theater Amsterdam breidt onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag uit’. Op: www.parool.nl, 19 december.

Goudriaan, R. (et al.) (2021) Ongelijk getroffen, ongelijk gesteund: effecten van de coronacrisis in de culturele sector. Amsterdam/Utrecht/Den Haag: Boekmanstichting/SiRM/Significant APE.

Groen, L. de (2020) ‘Rosa Asbreuk: “Er moet iets radicaals gebeuren”’. In: Theaterjaarboek 2019/2020, jrg. 141, nr. 5-6, 44-49.

Haeren, M. van (2019) ‘Geld voor interdisciplinair programmeren: interview met Pien Houthoff, directeur van LUX Nijmegen’. In: Boekman, jrg. 31, nr. 121, 33-35.

Haeren, M. van en S. Roosblad (2022) Onderzoek Theater Inclusief: eindanalyse. Amsterdam: Boekmanstichting

Halouchi, S. (2023) ‘Het theater zit steeds vaker vol met nieuw publiek‘. Op: www.nos.nl, 8 januari.

Heerikhuizen, B. van en J. Veenstra (2021) ‘Kaders en codes: theaterschooldirecteuren over grensoverschrijding en grensvervaging’. Op: www.theaterkrant.nl, 28 juni.

Inspectie van het Onderwijs (2023) Sturen op blijvende sociale veiligheid in het hoger kunst- en mode-onderwijs. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Janssens, S. (2021a) ‘Op zoek naar een nieuwe tussenvorm’. In: Theaterkrant Magazine, jrg. 141, nr. 4, 26-29.

Janssens, S. (2021b) ‘Nieuw ontwikkelplatform voor immersief theater’. Op: www.theaterkrant.nl, 30 april.

Knol, J. (2021) ‘Digitaal is “here to stay”’’. Op: www.boekman.nl, 6 december.

Leden, J. van der (2021) Boekman Extra #27: Grensoverschrijdend gedrag in de culturele sector. Amsterdam: Boekmanstichting.

Lubberding, W. (2021) ‘Schouwburgprogrammering 21-22: de effecten van de pandemie zinderen nog zeker twee jaar door’. Op: www.theaterkrant.nl, 28 juni.

Mores.online (2023) ‘Nieuw bestuur voor Mores.online’. Op: https://mores.online, z.d.

NAPK (2022) ‘Oprichting stichting sociale veiligheid podiumkunsten‘. Op: www.napk.nl, 14 februari.

NAPK (2021a) ‘Kick-off traject preventie ongewenste omgangsvormen podiumkunsten’. Op: www.napk.nl, 10 februari.

NAPK (2021b) Veilig de vloer op. Amsterdam: Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten.

NAPK (2024) ‘Podiumkunstensector doet beroep op overheid’. Op: napk.nl, 14 maart.

Pama, G. en H. van Santen (2024a) ‘Niet meer naar Drachten: de top in theater en dans slaat kleine steden vaker over’. Op: www.nrc.nl, 31 maart.

Pama, G. en H. van Santen (2024b) ‘Theaters genoeg, maar buiten de Randstad gaat er veel minder geld naar cultuur’. Op: www.nrc.nl, 28 februari.

Raad voor Cultuur (2020) Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Den Haag: Raad voor Cultuur.

Raad voor Cultuur (2022) Over de grens: op weg naar een gedeelde cultuur. Den Haag: Raad voor Cultuur.

RCGOG (2023) ‘Regeringscommissaris: verdere professionalisering meldpunt Mores is nodig’. Op: www.rcgog.nl, 14 april.

Rijghard, R. (2023) ‘Terugblik op het theaterseizoen: het jaar van Eline Arbo meerstemmige makers en veel kippenvel’. Op: www.nrc.nl, 28 juni.

Ruyters, D. (2020) ‘Open Brieven: de Nederlandse kunstwereld is te wit – doe er iets aan’. Op: www.metropolism.nl, 26 juni.

Sherrer, K. (2018) ‘What is tokenism, and why does it matter in the workplace?’. Op: business.vanderbilt.edu, 26 februari.

Siebe Weide Advies (2023) Podia 2022: jaarcijfers schouwburgen en concertgebouwen in Nederland. Amsterdam: Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties.

Theater Inclusief (2019) ‘Theater Inclusief: publiek, personeel, programma en partners’. Op: www.theaterinclusief.nl, z.d.

VSB Fonds (2021) ‘Kunst en Cultuur’. Op: www.vsbfonds.nl, z.d.

VSCD (2021) ‘Theatersector vrijwel gesloten, schade loopt op’. Op: www.vscd.nl, 26 november.

VSCD (2023) ‘Het publiek keert terug, maar podia kampen met financiële uitdagingen’. Op: www.vscd.nl, 7 september.

VSCD (2024) ‘Samenwerkende podiumkunstensector roept de overheid op tot wettelijke verankering cultuur’. Op: vscd.nl, 13 maart.

Wiley, H. en S. Rangoni (2018) Digital theatre: a casebook. Berlijn: European Theatre Convention.

Gesprekspartners

In 2021 hebben we de volgende personen gesproken ten behoeve van informatieverzameling voor de ontwikkeling van deze domeinpagina:

Verantwoording beeld

Voorstelling De Toverberg door ITA / Fotografie: Dim Balsem (met dank aan ITA)